Zaanstreek - Wandelroute langs pakhuizen

Ik, Magriet Eshuijs, ben wat ze noemen een echt Zaans “meissie “. Ik ben geboren in 1952 en woonde vanaf mijn vierde jaar achter de muziekwinkel op de Dam. Muziek heeft een belangrijke plaats in mij leven gekregen, dat is niet zo verwonderlijk met ouders die in de muziek “deden”. In mijn herinnering maak ik nog vaak de wandeling naar de Vondelschool op de Zeemanstraat. Iedere dag nam ik een andere route, ging ik naar school via de Gedempte Gracht, dan liep ik terug via de Rozengracht. Ik genoot van deze tochtjes. Zo vond ik de Oostzijde met zijn fabrieken en pakhuizen prachtig en spannend. Er hing een soort mystieke sfeer van het laden en lossen. De geuren van allerlei bedrijven, de verflucht van Pieter Schoen, chocoladegeur van Albert Heijn en de lucht van koek bij Hille.

Zaanstad de provisiekast van Nederland, was ooit een slogan waar de nieuwe gemeente Zaanstad zich in de jaren zeventig mee profileerde. De Zaanstreek is een van de oudste industriegebieden. En waar geproduceerd wordt, moet ook opgeslagen worden. De lichte houtbouw was voor het drassige gebied rond de Zaan ideaal. De pakhuizen werden gebouwd voor de opslag van een specifiek product. Zo was er het zaadpakhuis, oliepakhuis, kaaspakhuis, stijfselpakhuis en het papierpakhuis. De molens hadden de opslag meestal bij de molen zelf. De pakhuizen stonden, in verband met vervoer, meestal direct aan het water. Omdat de pakhuizen veelal op elkaar leken, kreeg ieder pakhuis een naambord aan de waterkant. Ik wil u meenemen langs de pakhuizen van weleer. Wij gaan wandelen maar u kunt de tocht ook per fiets afleggen en als u over een boot beschikt raad ik u aan om eens langs de oevers van de Zaan te varen. U staat versteld van water nog allemaal is te zien. Met een klein beetje verbeelding waant u zich terug in de tijd en ziet u de nijvere arbeiders, waaronder mijn opa, zwoegen onder de balen. Voor fabrieksuitbreidingen en moderniseringen moesten de houten pakhuizen wijken, de meeste werden gesloopt, maar een aantal hebben de slopersdrang overleefd en zijn samengebracht op de Zaanse Schans. Dit is ook de start van de route.

We starten op het parkeerterrein van de Zaanse Schans. Op het terrein van de Zaanse Schans komt u een hele verzameling pakhuizen tegen. De Kraai een zaadpakhuis uit Wormerveer, De Vrede een papierpakhuis uit Westzaan, Vrede een rijstpakhuis uit Zaandam, De Lelie een opslag voor cacao-artikelen uit Westzaan en De Bezem een pakhuis voor granen, zaden en olie uit Wormerveer. Maar gelukkig staan er ook nog pakhuizen op hun oorspronkelijke plek. Wij gaan de Kalverringdijk op richting Wormer. U ziet bij de molens de pakhuizen. Een bezoek aan één van de molens wil ik u trouwens van harte aanbevelen. We gaan over het Bartelsluisje links en helaas de Veerdijk is afgesloten. Maar vanaf die plek hebt u zicht op pakhuis Wormerveer. Via de Rigastraat gaan we naar de Spekhuisstraat. Links staan Bergen en Moriaan. Nadat u rechts gegaan bent ziet u voor u het gebouw Mercurius met achter het hek Koningsbergen, Donau en Silo. We vervolgen onze weg via de Aanlegstraat en de Mercuriusstraat richting Wormerveer.

Voor de Zaanbrug staan rechts de rijstpakhuizen Batavia, Saigon, Bassein en Java. Het gebouw Hollandia was overigens in het verleden de rijstpellerij. Als u de Zaanbrug oversteekt heeft u een prachtig uitzicht op oude fabriekswand. Jammer dat een gedeelte is gesloopt voor flats. De Verwachting, De Hoop en Liefde glijden aan de overkant aan u voorbij met daarnaast Riga dat thans als woonhuis in gebruik is. Wij gaan weer terug langs de Zaanweg in westelijke richting. Wij passeren pakhuis Gouda, nu een lampenwinkel. De Dissel met daarnaast Amsterdam, is een houten pakhuis met een stenen gevel, dat gebouwd is als opslag voor granen en zaden en nu dienst doet als opslag voor inboedels.

Even verderop vindt u een winkel met allerlei snuisterijen in het voormalige chocoladepakhuis De Ruiter. Bij café Sman gaan we de bocht om en blijven de weg volgen. Aan uw linkerhand passeert u pakhuis De Wildeboer. Dit pakhuis is verplaatst vanuit Zaandam. Het stond ooit op het Verkade-terrein. Via het Zuideinde, met een prachtig zicht op de pakhuizen Moriaan en Bergen, gaan we richting Zaandijk. Zo´n vijftig jaar geleden konden wij de weg langs de Zaan vervolgen tot Zaandam. Nu rijdt u tegen het hek van Loders Croklaan aan, achter het hek ziet u de fabrieken met de oude stenen pakhuizen van Crok en Laan. Via de Hogeweg en Soedanstraat vervolgen we de route richting Zaandijk.

Waar eens de molen De Koperslager stond met het pakhuis De Vereeniging, ligt nu De Showboot. Zaandijk en De Vergulde Bijenkorf, nu in gebruik als woonhuis, zijn twee kenmerkende pakhuizen. We komen uit op de Lagedijk met zijn rijke koopmanshuizen en de Beeldentuin. Eén van de laatste overtuinen met de vijf beelden van Morgen, Middag, Avond, Nacht en Bacchus. Bij de Julianabrug kunt u via de Zaanse Schans terug naar het vertrekpunt. In het pakhuis De Kraai kunt u uitrusten van deze wandeltocht langs een pakkend stukje Zaan.

Wandelen langs Pakhuizen  - Margriet Eshuijs
Uit: "Samen door de Zaan" een bundel van toeristische routes door de Zaanstreek, samengesteld door bekende Zaankanters.

bron: ontdekdezaanstreek.nu